default_image

11 months ago

August 3, 2023

नेपाली क्रिकेटका सदाबहार ‘शक्ति’

808 views

0 Bookmark

भूपेन्द्र जि.सी.,काठमाडौं

नेपाली क्रिकेटमा शक्ति गौचनको परिचय दिन नाम नै काफी छ । सबैभन्दा छोटो परिचय उनी नेपाली क्रिकेटले पाएको एक महान् खेलाडी हुन् । सन् २०१८ मा नेदरल्यान्ड्सविरुद्ध ऐतिहासिक ओडिआई खेलपछि नेपालको जर्सीबाट बिदा लिएका शक्ति डेढ देशक लामो यात्रामा नेपाली टोलीको हरेक उतारचढावका सारथी बने ।

शक्तिले सधैं नेपाली क्रिकेट टोलीको विशेष रोजाईमा खेले । शक्तिले नेपालबाट खेल्न छाडेको पाँच वर्ष भयाे । तर नेपाली क्रिकेट प्रति उनको लगाव उस्तै छ । खेलाडीको रुपमा खेल जिताउन तल्लिन उनको भूमिका फेरिएको छ । अहिले उनको लक्ष्य ग्रासरुटमा विकास र नेपाललाई टेस्ट मान्यता दिलाउन सक्ने खेलाडी उत्पादन गर्ने रहेको छ ।

कुनैपनि खेलमा दीर्घकालीन विकासको आशा गर्न ग्रासरुटमा लगानी र युवा खेलाडी उत्पादनमा निकै ध्यान दिनुपर्छ । अझ क्रिकेटमा त सानो उमेर वा करिअर सुरुवात गर्ने बेलामा नै राम्रो जग बसाल्न आवश्यक हुन्छ । बाल्यकालमा राम्रो प्रशिक्षण नपाए खेलाडीको करिअरले अपेक्षा गरेअनुसार सफलताकाे शिखर चुम्न सक्दैन ।

सबै खेलाडीमा अद्धभूत क्षमता हुँदैन । अधिकांश खेलाडी राम्रो प्रशिक्षण र प्रशिक्षकको साथले नै सफल हुन्छन् । नेपालमा ग्रासरुट स्तरमा सिकाउने स्तरिय प्रशिक्षक निकै कम हुँदा क्रिकेटले सोचेजस्तो सफलता पाउन सकिरहेको छैन । यसैलाई मध्यनजर गर्दै शक्तिले आफू खेल्दा खेल्दैको अवस्थामा भैरहवास्थित ओमसतिया गाउँपालिका वडा नम्बर-२ मा आफ्नो घरमा एक देशकदेखी एकेडेमी सञ्चालन गर्दै आएका छन् ।

शक्तिले सन्न्यास लिनु अघिनै उक्त एकेडेमी सञ्चालन गरेका थिए । तर खेलाडी जीवन हुँदा पूर्ण समय दिन पाएका थिएनन् । समयअभावका बाबजुद शक्तिले कुशल मल्ल र सुशान भारी जस्ता उत्कृष्ट खेलाडी नेपाली क्रिकेटमा उत्पादन गरिसकेका छन् ।

सधैं हसिलो अनुहार, अनुशासीत, सामान्य जीवन शैली र कडा मिहिनेत शक्तिको पहिचान हो । उनी अहिले पनि ठ्याक्कै त्यस्तै शैलीमा प्रस्तुत हुन्छन् । भैरहवाको नियमित ४० डिग्री गर्मीको कुनै वास्ता नगरी नेपाललाई टेस्ट मान्यता दिलाउन सक्ने खुबी भएको खेलाडी उत्पादन गर्ने लक्ष्यका साथ शक्तिको पहिचान हो । उनको सबैभन्दा ठूलो सपना नै नेपालले टेस्ट पाएको हेर्ने छ । कम्तिमा मर्नुअघि नेपालले टेस्ट खेलेको हेर्न चाहन्छन् ।

‘मेरो एउटा मिसन नै छ । मर्नु अघि नेपाल टेस्ट राष्ट्र भएको हेर्न पाउँ । साथीभाइहरु पनि तपाई यतिकै लागि राख्नु भएको छ भनेर मेरो कुरा विश्वास गर्दैनन् । म केहि समय अघि पोखरामा पनि गएको थिए । त्यहाँ पनि यहिँ कुरा हुँदा धेरैले पत्याएनन् । ठिकै छ नेपालले १५/२० वर्षपछि टेस्ट मान्यता नपाउँला । ३० वर्षपछि त पाउँछ नि ।’

‘मलाई त्यो समय हिँड्न गाह्रो होला रे । कसैले मलाई समातेर मैदानमा नेपालको टेस्ट खेल हेर्न लैजाला । मैदानमा पुगेर जव मैले त्यो अनुभव गर्छु नि । त्यो आनन्द नै फरक हुनेछ । मैले पोखरामा यहीँ जवाफ दिएको थिए’, उनले भने ।

शक्ति सन् २०१४ मा आफूले टि२० विश्वकप खेलेभन्दा पनि बढी खुसी नेपालले टेस्ट मान्यता प्राप्त गरे मिल्ने बताउँछन् । ‘पक्कैपनि सबै नेपाली खेलाडी र समर्थक छन् त्यो २०१४ को टि२० विश्वकप । राष्ट्रिय गान बजेको थियो । हामी मैदानमा छिर्यौ । जुन माहोल थियो करिअरको सबैभन्दा उत्कृष्ट क्षण थियो ।’

‘अब आफू त विश्वकप खेलिदैन । जव नेपालले टेस्ट खेल्दा मैले मैदानमा बसेर हेर्छु त्यो मेरो लागि विश्वकप भन्दा पनि उत्कृष्ट क्षण त्यो हुनेछ । त्यसैको लागि मैले यो सब प्रयास गरेको छु’, शक्तिले भने ।

शक्तिले अहिले टेस्ट मान्यता लक्ष्य सुनाउँदा धेरै मानिसले हाँसोमा उडाउँछन् । तर पनि शक्तिलाई एकदिन टेस्ट मान्यता पाउनेमा पूर्ण विश्वास छ । हाँसोमा उडाएकाे शक्तिले पहिलाे पटक देखेका हाेइनन् । नेपालले टि२० विश्वकप खेल्छ र ओडिआई मान्यता पाउँछ भन्दा शक्तिलाई पहिला यसैगरी मजाककाे पात्र बनाउँथे ।

एउटा देशलाई चाहिने खेलाडी उत्पादन गर्न के आवश्यक पर्छ शक्तिलाई राम्रोसँग थाहा छ । त्यसैले देवदहमा उनले आफैंले पिच निर्माण गरेर उमेर समूहको खेल खेलाउँदै आएका छन् । उनले आफ्नै कारमा हालेर खेलाडीलाई खेल खेलाउन मैदान सम्म लैजान्छन् ।

मैदानको काम पनि आफैं गर्छन् । पिच निर्माण होस् वा अन्य कुनै । सामान्य जीवनशैली र फिटनेश त शक्तिको सधैं उदाहरण थियो । नेपाली टोलीबाट खेल्दा पनि उनको फिटनेशलाई सबैले प्रसंसा गर्थे। त्यो समय फिटनेशमा ध्यान दिने नेपालमा कमै खेलाडी थिए । अहिले जस्तो फिटनेश पहिलो प्राथमिकतामा त्यति बेला थिएन ।

शक्तिले आफ्नो एकेडेमीबाट टिम बनाउँदै यू–१२ देखि यू–१९ सम्म उनले विभिन्न खेल खेलाएका हुन्छन् । लगातार फरक उमेर समूहको अभ्यास खेल र प्रतियोगिता खेलाइरहन्छन् । शक्तिलाई राम्रोसँग थाहा छ, खेलाडी बन्न एकेडेमीको जाली र इन्डोर भित्र सिकाएर मात्रै हुँदैन । यसले प्रतिभा भएको खेलाडी मात्रै माथि आउन सक्छ । राम्रोसँग खेलाडी उत्पादन गर्न एउटा आफ्नै मैदान हुन अनिवार्य छ ।

शक्तिले भैरहवामा आफ्नो स्वर्गीय बुबा खड्क प्रसाद गौचन मेमोरियल क्रिकेट यू–१६ प्रतियोगिता आयोजना गर्दै आएका छन् । दुई वर्षअघि उनले उक्त प्रतियोगिताको लागि लुम्बिनीका १२ जिल्लामा ट्यालेन्ट हन्ट आयोजना गर्दै नयाँ प्रतिभा खोज्ने काम गरेका थिए । क्रिकेट विकासको लागि सिनियर मात्रै नभएर जुनियरलाई पनि बिस्तारै व्यावसायिक वातावरण आवश्यक भएको उनी बताउँछन् ।

‘अब जुनियर क्रिकेटमा पनि व्यावसायिक हुनुपर्छ जस्तो लाग्छ । यू-१६ होस् वा यू-१९ प्रतियोगिता । कुशल मल्ल ६ महिना अघि पाकिस्तान जुनियर लिगमा खेलेपछि राम्रो कमाइ गरेको थियो । जुनियर क्रिकेट लिगमा राष्ट्रिय वा अन्तर्राष्ट्रिय फ्रेन्चाइज क्रिकेट भएमा खेलाडीलाई सामग्री किन्न र धेरै सेवा सुविधा पाउन सजिलो हुन्छ । परिवारले पनि आफ्नो खेलाडीले खेलेर केहि पाइदियोस् भन्ने आशा राख्छन् । नेपालमा संरचनाको कुरा गरौं भन्ने थुप्रै गर्न नै बाँकी छ’, उनले भने ।

कुशल शक्तिले उत्पादन गरेका हालसम्मका ठूला स्टार खेलाडी हुन् । आफूले तयार पारेको खेलाडीले नेपालबाट खेल्दा धेरै खुसी लाग्ने शक्ति बताउँछन् ।

‘धेरै नै खुसी लाग्छ । यो एकेडेमी मार्फत कुशल उच्च स्तरमा पुग्यो । त्यसअघि सुशान भारी थियो । जुनियरमा हामीले १५ देखि २० खेलाडी लिएका छौं । १५ वर्षअघि कुशल भन्दा बढी क्षमता भएका खेलाडी मेरो करिअरको कारण गुमाउनु पर्यो । मैले उनीहरुलाई पर्याप्त समय दिन सकिनँ । सायद मैले शत प्रतिशत समय दिन सकेको भए कुशल भन्दापनि उच्च स्तरको खेलाडी नेपालले पाउँथ्यो होला’, शक्तिले भने ।

कुशलको सफलता नै एउटा गुरुले पाउने उपलब्धि भएको शक्ति बताउँछन् । ‘कुशलले जुन ल्यान्डमार्क तयार पार्यो । एउटा गुरुले पाउने कुरा नै त्यही हो । गर्व महसुस हुन्छ । तर समग्रमा कुशलले गर्न अझै धेरै बाँकी छ । मैले कुशललाई सधैं भन्छु यतिमा रोकिने होइन । उच्चतम विन्दुमा पुग्न बाँकी नै छ’, उनले भने ।

शक्ति युवा खेलाडीलाई सोचेर आफूले सन्न्यास लिएको बताउँछन् । मैले कुशल लगायत अन्य खेलाडीलाई शत प्रतिशत समय दिन पाउँछु भनेर सन्न्यास लिने निर्णय लिएको थिए । यदि मैले सन्न्यास लिन्छु भने गएको १५ वर्षमा १ सय प्रतिशत दिन नपाउँदा धेरै युवा खेलाडी गुमाउनु परको थियो । त्यो अब हुन दिँदैन भनेर सन्न्यास लिएको थिए’, उनले भने ।

नेपालमा एकेडेमी सञ्चालन गर्न सहज छैन । शक्तिले आफ्नो करिअरको सबै कमाइ एकेडेमी निर्माण र संचालनमा खर्चिएका छन् । त्यसबाट आफूलाई खुसी मिल्ने बताउँछन् ।

अष्ट्रेलियामा बसोबास गर्दै आएका विनोद कुँवर र सुदीक्षा गौतमले तिलोत्तमा नगरपालिका-१७ नम्बर वडामा ४० करोड लगानीमा क्रिकेट मैदान बनाउँदै छन् । ब्रान्ड एम्बास्डर समेत रहेका शक्तिले एकेडेमी सञ्चानलन देखी सम्पूर्ण जिम्मेवारी पाएका छन् । एक्स्ट्राटेक एकेडेमीका लागि निर्माण कार्य सुरु भइसकेको छ ।

शक्ति भगवानले आफ्नो सपना पूरा गर्न लागेको बताउँछन् । ‘उदाहरणको लागि हामीले पढाउँछौं मात्रैं । परिक्षा लिने ठाउँ नै थिएन । एकेडेमीको लागि एउटा मैदान चाहिन्छ । एकेडेमीमा खेलेर मात्रै हुँदैन । एकेडेमी खेलेर एउटा प्रतिभा भएको खेलाडी मात्रै तयार हुने हो । त्यसैले मैदान अभाव खड्कीरहेको थियो । मैले सोचेको मैदान भगवानले पूरा गर्दिनु भयो । विनोदले मलाई विश्वास र भरोसा गर्नु भयो । यो मैदानमा खेलाडी खेलेर निखारिन पाएमा नेपाल राष्ट्रलाई टेस्टको मान्यता सम्म दिलाउनेछन्’, उनले भने ।

‘एक्स्ट्राटेकले एउटा जिम्मेवारी बढाएको छ । एकेडेमी आफ्नो ठाउँमा छदैछ । नेपाली क्रिकेटलाई नै ठूलो गन्तव्यमा पुर्याउन सक्ने मेरो लागि त्यो अवसर छ । खेलाडी बनाउन राम्रो मैदान चाहिन्छ । जवसम्म उच्च स्तरको टर्फ विकेट हुँदैन ।’

‘सेवा सुविधा हुँदैन भने अहिलेको अवस्थाले क्षमता भएको खेलाडी मात्रै बनाउन सक्छौं । उक्त एक्स्ट्राटेकले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको सेवा सुविधा दिनेछ । त्यहाँबाट धेरै भन्दा धेरै खेलाडी उत्पादन गर्न सक्छु’, शक्तिले एक्स्ट्राटेक ओभलबारे भने ।

दुई वर्षअघि शक्ति रुपन्देही जिल्ला क्रिकेट संघको चुनावमा उठ्दै हार्न पुगेका थिए । अब भने शक्ति चुनावमा आउने सोच पनि नभएको बताउँछन् । ‘मैले जुनियर क्रिकेट विकास र मैदान विकासको लागि त्यहाँ जाने निर्णय लिएको थिए । त्यहाँ एउटा अधिकार पाइन्छ । तर अव यी सबै एक्स्ट्राटेकबाट पूरा हुँदैछ । मेरो पूरा ध्यान नयाँ खेलाडी कसरी उत्पादन गर्ने भन्ने मै छ’, उनले भने ।

शक्ति नेपालका एक सर्वाधिक सफल खेलाडी मात्रै होइन प्रशिक्षक पनि बनि सकेका छन् । त्यसैले उनीलाई नेपाली क्रिकेट टोलीको बलिङ वा उमेर समूहको मुख्य प्रशिक्षक बनाउनु पर्ने माग समर्थक राख्छन् । तर हालसम्म त्यस्तो नसोचेको उनी बताउँछन् ।

‘प्रशिक्षकको जिम्मेवारीतिर मैले खासै ध्यान दिएको छैन । यहाँ त अहिले जिल्लाको प्रशिक्षकको पनि जिम्मेवारी आएको छैन । अहिले मेरो ध्यान आफ्नो एकेडेमी र एक्स्ट्राटेक ओभल मैदानले दिएको जिम्मेवारीमा केन्द्रित छु । आगमी दिनमा भयो भने बिचार गरौंला’, शक्तिले हाँस्दै भने ।

shakti gauchan

त्यसैमा उनले थपे, ‘जिल्लामा जतिपनि क्षमतावान् खेलाडी छन् । तिनीहरुलाई धेरै भन्दा धेरै समय दिन सकूँ । अहिलेको लक्ष्य त्यही छ ।’

ग्रासरुट क्रिकेटको अवस्था नेपालमा निकै दयनीय छ । सुरुवात नै एकेडेमीबाट हुन्छ । एक दुई एकेडेमीलाई छाड्ने हो भने अन्य कसैको पनि आफ्नो मैदान छैन । नेट र इन्डोरमा सिकेर मात्रै हुँदैन ।

त्यसैले अधिकांश युवा खेलाडी क्षमता अनुसार प्रदर्शन गर्न सक्दैनन् । उनीसँग अव देवदह र एक्स्ट्राटेक ओभलमा गरि दुई मैदान हुनेछन् । आफ्ना खेलाडीलाई लगातार म्याच खेलाउन र सिकाउन यी दुई मैदान उनको लागि पर्याप्त हुनेछ ।

शक्तिको प्रशिक्षण र निरन्तर अभ्यास खेलले आगमी दिनमा ड्रिम खेलाडी नेपाललाई दिन सक्छन् । अझ शक्तिले यू१२ देखि नै निरन्तर म्याच खेलाउन थालेका छन् । यू१९ सम्म आइपुग्दा उनले खेलाडीमा धेरै निखार ल्याउनेछन् ।

पहिला नेपाललाई जिताउन आफ्नो राम्रो प्रदर्शनको लागि दिन रात मिहिनेत गर्ने शक्ति अहिले टेस्ट मान्यता पूरा गर्न र जुनियर क्रिकेट राम्रो गर्न लागिपरेका छन् । कुनैपनि घर बलियो हुन जग बलियो हुनुपर्छ । शक्ति त्यहिँ जग बलियो बनाउन खटिएका छन् । अहिले देख्दा सामान्य देखिएपनि दीर्घकालिन रुपमा नेपाली क्रिकेटलाई ठूलो फाइदा पुग्नेछ ।

भलै शक्तिले नेपाली क्रिकेटबाट खेल्न छाडेका छन् । तर योगदान दिन भने छाडेका छैनन् । भूमिका मात्रै फरक छ । पहिला खेलाडी थिए । अहिले प्रशिक्षक । नेपाली क्रिकेट विकासमा उनी सदाबहार शक्ति कै रुपमा लागेका छन् ।

June 14, 2024

सन्दीपसहित नेपाली क्रिकेट टोलीले अभ्यास गर्यो

प्रकाश तिमल्सिना, सेन्ट भिन्सेन्ट आइसिसी टि ट्वान्टी विश्वकपको समूह चरणको‌ आफ्ना अन्तिम २ का लागि बिहीबार सेन्ट भिन्सेन्ट आइपुगेको नेपाली टोली स्पिनर सन्दीप लामिछाने सहित अभ्यास गरेको छ। दक्षिण अफ्रिकासँग शुक्रबार स्थानीय समय अनुसार साँझ ७:३० बजे (नेपाली समय अनुसार शनिबार बिहान ५:१५ बजे) खेल‌ हुने मैदान आर्नस भेलमा बिहीबार साँझ ६:१५ बजेबाट अभ्यास सुरु […]

June 14, 2024

नेपाली क्रिकेट टोली सेन्ट भिन्सेन्ट आइपुग्यो

सेन्ट भिन्सेन्ट (हाम्रो खेलकुद)- आइसिसी टि ट्वान्टी विश्वकपको समूह चरणको‌ आफ्ना अन्तिम २ का लागि बिहीबार स्थानिय समय अनुसार दिउँसो ३:३० बजे सेन्ट भिन्सेन्ट आइपुगेको छ। नेपाली राष्ट्रिय क्रिकेट टोली अमेरिकाको‌ फ्लोरिडाको खराब मौसमका कारण बुधबार रोकिएको थियो।फ्लोरिडाबाट नेपाली‌ टोली बुधबार साँझ सेन्ट भिन्सेन्ट आउने तालिका रहेपनि लगातारको वर्षाका कारण उडान रद्द भएको थियो। लगातारको‌‌ […]

June 14, 2024

बंगलादेशको नेदरल्याण्ड्सविरुद्ध जित

एजेन्सी – आईसिसी टि-२० विश्वकपमा नेपाल रहेको समूह डी मा बंगलादेशले नेदरल्याण्ड्स माथि जित दर्ता गरेको छ । बंगलादेशले नेदरल्याण्ड्सलाई २५ रनले पराजित गरेको हो । बंगलादेशले दिएको १६० रनको लक्ष्य पछ्याएको नेदरल्याण्ड्सले निर्धारित २० ओभरमा ८ विकेटको क्षतिमा १३४ मात्र बनाउन सक्यो । राम्रो सुरुवात गरेको नेदरल्याण्ड्स जिततर्फ उन्मुख रहेको थियो । तर १५औं […]

Success

Thank you for your time.